Hernia hiatalis en extrasystolen: is er een verband?

Hoe een middenrifbreuk extrasystolen kan uitlokken

U zit aan tafel na een stevige maaltijd en plots voelt u een rare bons in uw borstkas. Voor wie al weet dat hij een middenrifbreuk heeft, rijst meteen de vraag: hernia hiatalis en extrasystolen: is er een verband?

Dat verband bestaat op papier wel degelijk. In de medische literatuur staat dit bekend als het syndroom van Roemheld, waarbij maagprikkels het hartritme beïnvloeden. Noom et al. (Cureus, 2023) benadrukken echter dat het exacte achterliggende proces hiervan nog altijd niet volledig is opgehelderd.

De nervus vagus loopt vlak langs uw slokdarm en maag direct naar het hart. Wanneer een maag door de opening in het middenrif omhoog glipt, kan er mechanische spanning op deze zenuwkabel ontstaan. Mathis et al. (Encyclopedia, 2024) beschrijven hoe verhoogde druk in de borstkas via de voorste vagale zenuw kan leiden tot extrasystolen of versnelde hartritmes.

Stelt u zich de maag voor als een ballon die klemzit in een te nauwe doorgang. Als die uitzet, duwt hij als een knie op een zachte tuinslang tegen de omliggende structuren. Een extra elektrische puls kan dan net even te vroeg door de hartkamers schieten.

Toch moeten we oppassen met overhaaste conclusies. Grote bevolkingsonderzoeken, zoals de bekende Mayo-studie van Roy et al. (2013), tonen vooral een statistische link met boezemfibrilleren: 7,1% van de patiënten met een middenrifbreuk had ook die ritmestoornis. Voor alledaagse overslagen bestaat zo’n hard percentage simpelweg niet.

• Bij de helft van de gezonde personen wordt in 24 uur minstens één extra hartslag vastgesteld (Gezondheid en Wetenschap / CEBAM, 2019).
• Boven de 60 jaar heeft 20% meer dan 100 extra hartslagen per 24 uur.
• Ongeveer 40% van de 60-plussers in de westerse wereld heeft een middenrifbreuk, vaak zonder het te weten (MDL Fonds / NVMDL, 2023).
• Thuisarts, Hartstichting en MDL Fonds noemen de middenrifbreuk niet als oorzaak van extrasystolen.
• De pathofysiologie van het syndroom van Roemheld blijft onopgehelderd (Noom et al., 2023).

Wanneer de overslagen bij de hernia horen — en wanneer niet

U voelt de hartoverslag vaak pas goed wanneer u rustig op de bank gaat liggen. Als maagzuur gelijktijdig opspeelt, lijkt het logisch om direct naar uw middenrif te wijzen.

Het samenvallen van reflux, een volle maag en hartkloppingen kan wijzen op een gastrocardiaal fenomeen. Maar schijn bedriegt geregeld. Zelfs in de casus van Noom ontbrak dit klassieke patroon rond de maaltijd volledig, wat aantoont hoe grillig deze klachten zijn.

Bovendien maakt de omvang van de breuk een groot verschil. Wetenschappelijke artikelen waarin overslagen verdwenen na een maagoperatie, zoals bij Mehta et al. (BMJ Case Reports, 2020) of Bhandari et al. (2023), gaan over forse breuken van 5 centimeter of magen die bijna geheel in de borstkas lagen. Een studie van Naoum et al. toonde aan dat bij zeer grote hernia’s in 66% van de gevallen de linkerboezem mechanisch werd samengedrukt.

De meeste mensen hebben echter een kleine glijbreuk. Volgens het MDL Fonds geeft zo’n sliding hernia zelf vaak amper klachten. Die drukt het hart niet zomaar opzij.

Een bekende middenrifbreuk wist daarnaast andere oorzaken niet uit. Thuisarts en de Hartstichting wijzen erop dat stress, vermoeidheid, alcohol en cafeïne de meest voorkomende triggers blijven voor hartoverslagen, waarbij hartcoherentie-oefeningen voor beginners kunnen helpen om via de ademhaling het zenuwstelsel tot rust te brengen.

Eerst het hart uitsluiten, daarna pas de hernia

Voordat u uw overslagen toeschrijft aan uw maag, moet de cardioloog altijd eerst naar de pomp zelf kijken. Zonder structurele hartziekte zijn ventriculaire extrasystolen volgens de richtlijnen van de ESC (2025) meestal onschuldig.

In de praktijk geldt een vaste volgorde: een maagoorzaak is pas aannemelijk als het hart grondig is gecontroleerd. Mehta et al. sloten eerst ischemie, elektrolytenstoornissen en afwijkende echo-uitslagen uit voordat de maagbreuk als schuldige werd aangewezen.

Behandel de hernia daarom nooit in plaats van het hart. Zelfs als refluxmedicatie de maag tot bedaren brengt, blijft medische controle van het hartritme noodzakelijk.

Een operatie zoals een Nissen-fundoplicatie kan bij een forse breuk soms de overslagen wegnemen, zoals Mehta rapporteerde waarbij de belasting daalde van 14,6% naar 0,1%. Ziekenhuizen zoals het Albert Schweitzer ziekenhuis opereren echter puur voor ernstige, therapieresistente reflux, nooit om louter van hartoverslagen af te komen.

De onderstaande stappen helpen u om veilig te handelen bij aanhoudende ritmeklachten.

• Bel direct de huisarts of huisartsenpost bij hartkloppingen met aanhoudende pijn of druk op de borst, benauwdheid of een gevoel van flauwvallen.
• Overleg rustig met uw arts als overslagen veel angst veroorzaken, hinderlijk toenemen of gepaard gaan met duizeligheid; de schrik van een overslaand hart kan immers meespelen in het ontstaan van een paniekaanval.
• Schrijf extrasystolen niet zomaar toe aan een maagbreuk voordat een arts een cardiale aandoening heeft uitgesloten.
• Stop nooit op eigen houtje met medicatie zoals bètablokkers en stel geplande hartonderzoeken niet uit.

De belangrijkste informatie (als u niet alles hoeft te lezen)

Een middenrifbreuk kan via de nervus vagus extra hartslagen uitlokken, maar het is zelden de enige verklaring. Een kleine sliding hernia geeft doorgaans geen mechanische beknelling van het hart.

Laat uw hart altijd eerst beoordelen met een hartfilmpje of Holter-onderzoek. Pas wanneer een cardiologische afwijking definitief is uitgesloten, kan gekeken worden of leefstijl of maagzuurremmers verlichting bieden.

Veelgestelde vragen

Houd een dagboek bij waarin u noteert wanneer de overslagen optreden, wat u kort daarvoor at en of u reflux ervaart, zodat uw huisarts een gericht beeld krijgt.