Hoe gedraagt iemand met een bipolaire stoornis zich in een relatie?

Als je partner manisch is: alles gaat harder en sneller

Je merkt het vaak aan de energie in huis. De sfeer kan uitbundig lijken, maar slaat soms ineens om in prikkelbaarheid.

Een manie voelt lang niet altijd als gezelligheid of geluk. Je partner raakt snel boos als plannen niet meteen lukken. Een simpele vraag over het avondeten leidt dan al tot een felle ruzie, waardoor jij op je tenen gaat lopen.

Ook de communicatie verandert volledig. Je partner praat volgens Thuisarts veel meer en in een razend tempo, waardoor je er letterlijk niet meer tussenkomt.

Ideeën en besluiten buitelen over elkaar heen. Als jij probeert mee te denken, haak je vanzelf af. Voor de ander lijkt jouw stilte dan soms onterecht op desinteresse.

Daarnaast vervaagt de rem op praktische keuzes. Iemand denkt tijdens zo’n fase simpelweg niet goed na over de gevolgen van het eigen handelen.

Er kunnen ineens grote aankopen worden gedaan of financiële risico’s worden genomen zonder overleg. De rekening of de chaos komt vervolgens bij jou terecht, terwijl de ander het probleem zelf niet ziet.

Ook op het gebied van intimiteit kan alles plotseling intenser worden. Je partner kan veel vaker toenadering zoeken of veel vaker seks verlangen dan normaal.

Dit toegenomen verlangen hoort bij de ontremming van de episode zelf. Het is geen bewijs van een plotseling veranderde persoonlijkheid of blijvende verliefdheid.

Als je partner depressief is: stil, moe en geen oog voor jou

De omslag naar beneden voelt vaak als een koude douche. Waar er eerst een overdaad aan woorden was, valt nu een loodzware stilte in huis.

Tijdens een depressieve periode verdwijnt de aandacht voor de omgeving bijna helemaal. Moeite met helder denken kan daarbij spelen, in de buurt van de symptomen van brain fog die het geheugen en de concentratie aantasten. Je partner heeft volgens Thuisarts geen oog meer voor jouw verhalen, werk of gezamenlijke plannen. Aan tafel wordt niet meer gesproken, waardoor jij automatisch gaat twijfelen aan wat je verkeerd hebt gedaan.

Die afstand is geen bewuste afwijzing, maar het gevolg van een zware remming. De stemming daalt volgens de NVvP diep, de vitaliteit neemt af en de kijk op zichzelf wordt negatief.

Je partner ligt urenlang futloos in bed en kan moeilijk nog een besluit nemen. Uitspraken als « ik ben niks waard » zijn uitingen van deze remming en zeggen vooral iets over het zelfbeeld in die fase, niet over de kwaliteit van jullie relatie.

Ook lichamelijk sluit de ander zich vaak helemaal af. Seksueel contact kan dan volledig worden gemeden, wat verwarrend is na een periode vol heftige toenadering.

Deze plotselinge afstand kan voelen als een harde afwijzing. Toch kunnen naast de somberheid ook voorgeschreven medicijnen een rol spelen bij het verdwijnen van het libido.

Als het omslaat: waarom je partner opeens dichtklapt

De overgang tussen de verschillende fasen brengt vaak de meeste verwarring met zich mee in het dagelijks leven.

Als partner zie je de veranderingen volgens Naasten in Kracht vaak veel eerder dan degene die het doormaakt. Omdat de ander zich tijdens een opbouwende manie juist uitstekend voelt, ontbreekt vaak het inzicht in het eigen gedrag.

Als jij voorzichtig benoemt dat het te snel gaat, krijg je te horen dat je overdrijft. Daardoor sta je als getuige van de verandering vaak alleen.

Wanneer de remming vervolgens terugkeert, volgt er regelmatig diepe schaamte over eerdere acties. De uitspraak dat de ander niets waard is, kan dan volgen op de periode waarin alles grenzeloos leek.

Je eigen rol schuift tijdens deze schommelingen voortdurend heen en weer. Tijdens een episode kun je volgens de zorgstandaard van Akwa GGZ in de rol van verzorger terechtkomen, met het reële risico op overbelasting waarbij het herstel van een burn-out zomaar een jaar kan duren, terwijl je in stabiele tijden weer moet zoeken naar gelijkwaardigheid.

Er staat geen vaste kalender voor deze wisselingen. Een omslag kondigt zich niet aan op een vooraf bekende datum, waardoor je vooral moet leren varen op signalen in plaats van vaste verwachtingen.

Stel je een situatie voor waarin iemand een week lang nauwelijks slaapt, ‘s nachts kasten herordent en zonder overleg dure elektronica bestelt. Dezelfde week eist diegene voortdurend fysieke intimiteit en praat continu over grootse toekomstplannen, alsof het hoofd in sneltreinvaart door de verschillende fases van overprikkeling raast.

Enkele dagen later blijft dezelfde persoon zwijgend onder de dekens liggen en weigert elke aanraking. De partner vraagt zich wanhopig af met wie hij getrouwd is en voelt zich afgewezen.

Dit abrupte verschil toont de twee polen van de aandoening. Komen daar donkere gedachten over de dood bij, dan vraagt dat om professionele hulp via de arts of 113, niet om een relatiegesprek.

Hoort dit bij de stoornis of bij je partner?

Tussen stemmingsepisoden door kan iemand weken, maanden of zelfs jaren achtereen een stabiele stemming hebben. De partner op wie je viel is dus niet verdwenen.

Rustige tijden zijn geen verdachte tussenfases. Het is belangrijk om een goede week niet meteen te wantrouwen als het begin van een nieuwe manie.

Er bestaat bovendien geen standaardplaatje van hoe iemand met een bipolaire stoornis zich in een relatie gedraagt. De duur, ernst en frequentie van episodes verschillen enorm van mens tot mens.

Vaste lijstjes met gedragingen zeggen daardoor weinig over jouw persoonlijke situatie. Iedere relatie heeft zijn eigen dynamiek.

Zie je de stemming binnen een paar uur wisselen na een felle ruzie? Schommelingen van enkele uren na relationele spanning wijzen meestal niet op een bipolaire episode, die doorgaans veel langer aanhoudt.

Het is niet aan jou om een diagnose te stellen of als therapeut op te treden. Jouw observaties zijn waardevol voor de behandelaar via de hetero-anamnese, maar het uiteindelijke oordeel hoort altijd bij de arts thuis.